UFC: Od Barbarzyńskiego Spektaklu po Globalny Fenomen Sportów Walki

by admin

UFC: Od Barbarzyńskiego Spektaklu po Globalny Fenomen Sportów Walki

Świat sportów walki przeszedł w ostatnich dekadach prawdziwą rewolucję, a jej epicentrum niewątpliwie stała się organizacja Ultimate Fighting Championship, znana szerzej jako UFC. To, co zaczęło się w 1993 roku jako eksperyment mający na celu wyłonienie najskuteczniejszej sztuki walki, ewoluowało w globalny gigant, który zdominował scenę mieszanych sztuk walki (MMA) i przyciągnął miliony fanów na całym świecie. UFC to dziś synonim adrenaliny, spektakularnych nokautów i technicznych poddań, ale także symbol konsekwentnego rozwoju, profesjonalizacji i walki o czystość sportu.

W tym obszernym przewodniku zanurzymy się w fascynującą historię UFC, od jej burzliwych początków, przez kluczowe momenty transformacji, aż po status globalnej potęgi. Przyjrzymy się zasadom, które rządzą oktagonem, poznamy kulisy karier legendarnych zawodników i dowiemy się, jak Polacy wpisali się w historię tej prestiżowej organizacji. Przeanalizujemy również wyzwania, z jakimi boryka się współczesne UFC, takie jak walka z dopingiem, a także podpowiemy, jak najefektywniej śledzić wydarzenia tej federacji w Polsce.

Od Garażu do Globalnej Potęgi: Historia i Rozwój UFC

Początki Ultimate Fighting Championship były dalekie od dzisiejszego blichtru. Pierwsza gala, UFC 1, odbyła się 12 listopada 1993 roku w Denver, Kolorado. Celem było rozstrzygnięcie odwiecznego pytania: która sztuka walki jest najlepsza? Zawodnicy reprezentujący różne dyscypliny – boks, karate, sumo, brazylijskie jiu-jitsu – walczyli w turnieju bez kategorii wagowych, z minimalnymi zasadami i bez limitów czasowych. Krwawy i brutalny charakter tych wczesnych wydarzeń budził zarówno kontrowersje, jak i fascynację, przyciągając szerokie grono widzów szukających surowej, nieskrępowanej rywalizacji. Wygrał Royce Gracie, udowadniając dominację brazylijskiego jiu-jitsu.

Epoka Zuffa: Narodziny Nowoczesnego MMA

Prawdziwym kamieniem milowym w historii UFC okazał się rok 2001. Organizacja, balansująca na krawędzi bankructwa i borykająca się z zakazami transmisji w wielu stanach USA, została nabyta przez braci Lorenzo i Franka Fertittów, właścicieli kasyn w Las Vegas, oraz ich partnera, Danę White’a. Założyciele Zuffa LLC zapłacili zaledwie 2 miliony dolarów, co w porównaniu do dzisiejszej wyceny UFC (miliardy dolarów) wydaje się kwotą symboliczną. To przejęcie było punktem zwrotnym. Nowi właściciele mieli wizję: przekształcić UFC z „walk kogutów” w legalny, regulowany sport.

Kluczowe zmiany wprowadzone przez Zuffa obejmowały:
* Wprowadzenie ujednoliconych zasad (Unified Rules of Mixed Martial Arts): Przyjęte we współpracy z komisjami sportowymi, zwłaszcza Nevada State Athletic Commission, reguły te ustandaryzowały walki, zwiększając bezpieczeństwo zawodników i akceptowalność sportu. Zakończono erę „bez zasad”, wprowadzając limity czasowe, kategorie wagowe, zakazując niebezpiecznych technik (jak uderzenia w tył głowy czy krocze) oraz obligując do noszenia rękawic.
* Inwestycje w promocję i marketing: Dana White, jako charyzmatyczny prezydent, stał się twarzą organizacji, niestrudzenie promując MMA na całym świecie.
* Program The Ultimate Fighter (TUF): W 2005 roku, w akcie desperacji, Zuffa zainwestowała w reality show TUF, emitowane w telewizji Spike TV. Program, w którym młodzi zawodnicy mieszkali razem i rywalizowali o kontrakt z UFC, okazał się strzałem w dziesiątkę. Finał pierwszej edycji, z historyczną walką Forresta Griffina z Stephanem Bonnarem, przyciągnął rekordową widownię i zapewnił UFC masową ekspozycję, ratując organizację od upadku.

Od tego momentu UFC rozpoczęło dynamiczną ekspansję. Przejęcie konkurencyjnych organizacji, takich jak PRIDE FC (2007) czy Strikeforce (2011), umocniło pozycję UFC jako niekwestionowanego lidera, integrując w swoich szeregach wielu najlepszych zawodników świata.

Globalna Ekspansja i Innowacje Technologiczne

UFC z niewielkiej amerykańskiej federacji szybko przekształciło się w globalną markę. Gale zaczęły odbywać się nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale także w Europie (m.in. w Wielkiej Brytanii, Polsce, Szwecji), Azji (Japonia, Singapur), Ameryce Południowej (Brazylia) i Australii. Ta międzynarodowa obecność przyciągnęła różnorodną publiczność i wprowadziła MMA do nowych kultur.

W 2013 roku UFC zrewolucjonizowało sposób dostarczania treści fanom, uruchamiając platformę UFC Fight Pass. Ta innowacyjna usługa streamingowa oferuje nie tylko transmisje na żywo z gal (w tym ekskluzywne wydarzenia Fight Pass), ale przede wszystkim bezprecedensowy dostęp do pełnego archiwum walk UFC, PRIDE, Strikeforce, WEC i wielu innych historycznych organizacji. Fani mogą wracać do klasycznych pojedynków, analizować techniki ulubionych zawodników i śledzić ich kariery od samego początku. Fight Pass to kluczowe narzędzie dla każdego entuzjasty MMA, oferujące również materiały zakulisowe, wywiady i dokumenty, pogłębiające zrozumienie tego sportu.

W 2016 roku Zuffa sprzedała UFC grupie Endeavor (wówczas WME-IMG) za oszałamiającą kwotę 4 miliardów dolarów, co było świadectwem ogromnego wzrostu wartości marki. Pod nowym zarządem UFC kontynuuje swój rozwój, stawiając na jeszcze większą globalizację i innowacje.

Sztuka Kontrolowanej Agresji: Zasady i Kategorie Wagowe UFC

Mieszane sztuki walki w UFC to skomplikowany, ale fascynujący sport, który łączy elementy boksu, zapasów, jiu-jitsu, muay thai i wielu innych dyscyplin. Aby zapewnić bezpieczeństwo zawodników i uczciwość rywalizacji, wszystkie walki odbywają się zgodnie z jasno określonymi i powszechnie akceptowanymi Zunifikowanymi Zasadami Mieszanych Sztuk Walki (Unified Rules of Mixed Martial Arts), zatwierdzonymi m.in. przez Komisję Sportową Stanu Nevada (NSAC).

Reguły Oktagonu: Podstawy Rywalizacji

Pojedynki UFC rozgrywane są w charakterystycznym ośmiokątnym ringu, zwanym oktagonem. Standardowa walka bez tytułu mistrzowskiego składa się z trzech rund, każda trwająca pięć minut. Pomiędzy rundami zawodnicy mają minutę przerwy. Walki o mistrzostwo oraz co-main eventy (często walki „wagi ciężkiej” w karcie) zazwyczaj trwają pięć rund po pięć minut.

Sposoby wyłonienia zwycięzcy:
1. Nokaut (KO): Zawodnik traci przytomność wskutek ciosów.
2. Techniczny Nokaut (TKO): Sędzia przerywa walkę, gdy widzi, że zawodnik nie jest w stanie się bronić przed atakami rywala, lub narożnik zawodnika rzuca ręcznik. Może też nastąpić TKO z powodu kontuzji.
3. Poddanie (Submission): Zawodnik sygnalizuje poddanie się poprzez odklepanie ręką lub werbalnie, najczęściej w wyniku duszenia lub dźwigni na staw.
4. Decyzja sędziów: Jeśli walka trwa przez pełny, regulaminowy czas, o zwycięstwie decydują trzej sędziowie punktujący każdą rundę w systemie „10-point must system”. Zwycięzca rundy otrzymuje 10 punktów, przegrany 9 (lub rzadziej 8, jeśli dominacja była druzgocąca). Decyzja może być jednomyślna (unanimous decision), niejednomyślna (split decision) lub większościowa (majority decision). Sędziowie oceniają efektywność uderzeń, grapplingu, kontrolę oktagonu i agresję.
5. Dyskwalifikacja (DQ): Zawodnik zostaje zdyskwalifikowany za wielokrotne lub rażące naruszanie zasad.
6. No Contest (NC): Walka zostaje uznana za nierozstrzygniętą, np. z powodu przypadkowej kontuzji uniemożliwiającej kontynuowanie, lub gdy wynik walki zostanie anulowany (np. po pozytywnym teście antydopingowym).

Akcje zabronione (Fouls):
Lista zakazanych akcji jest długa i ma na celu ochronę zdrowia zawodników. Do najważniejszych należą:
* Uderzenia w tył głowy, kręgosłup i krocze.
* Kopnięcia lub uderzenia kolanami w głowę przeciwnika, gdy ten jest „uziemiony” (ma trzy punkty podparcia na macie, np. dwie stopy i jedna ręka).
* Gryzienie, plucie, drapanie, pociąganie za włosy.
* Wkładanie palców w oczy, w usta (tzw. „fish hooking”).
* Atakowanie gardła, manipulowanie małymi stawami (np. wykręcanie palców).
* Uderzenia łokciem „z góry na dół” (tzw. „12-6 elbow”).
* Trzymanie siatki oktagonu.
* Unikanie kontaktu z przeciwnikiem.
* Faulowanie przeciwnika, który został celowo upuszczony na matę (np. wyrzucenie go z oktagonu).

Sędzia ringowy ma prawo do odejmowania punktów za faule, a w przypadku poważnych naruszeń – do dyskwalifikacji zawodnika.

Kategorie Wagowe: Sprawiedliwa Rywalizacja

Kategorie wagowe są fundamentem sprawiedliwej rywalizacji w UFC, zapewniając, że zawodnicy mierzą się z przeciwnikami o zbliżonych warunkach fizycznych. Obecnie UFC ma dziewięć kategorii męskich i cztery kobiece.

Męskie Kategorie Wagowe:
* Flyweight (Musza): do 56,7 kg (125 lbs)
* Bantamweight (Kogucia): do 61,2 kg (135 lbs)
* Featherweight (Piórkowa): do 65,8 kg (145 lbs)
* Lightweight (Lekka): do 70,3 kg (155 lbs)
* Welterweight (Półśrednia): do 77,1 kg (170 lbs)
* Middleweight (Średnia): do 83,9 kg (185 lbs)
* Light Heavyweight (Półciężka): do 93 kg (205 lbs)
* Heavyweight (Ciężka): do 120,2 kg (265 lbs)

Kobiece Kategorie Wagowe:
* Strawweight (Słomkowa): do 52,2 kg (115 lbs)
* Flyweight (Musza): do 56,7 kg (125 lbs)
* Bantamweight (Kogucia): do 61,2 kg (135 lbs)
* Featherweight (Piórkowa): do 65,8 kg (145 lbs)

Każda z tych kategorii ma swojego mistrza, który musi regularnie bronić pasa przed najlepszymi pretendentami. Różnice w stylu walki między kategoriami są uderzające – od niewiarygodnie szybkich i technicznych pojedynków w wagach muszych i kogucich, po potężne nokauty i brutalną siłę w wadze ciężkiej. To właśnie ta różnorodność sprawia, że UFC jest tak ekscytujące. Zawodnicy często przechodzą drastyczne cięcia wagi, aby zmieścić się w danej kategorii, co jest jednym z najtrudniejszych aspektów ich przygotowań.

Gwiazdy Oktagonu: Niezapomniani Mistrzowie i Legendarne Postacie UFC

Prestiż pasa mistrzowskiego UFC jest ogromny. To marzenie każdego zawodnika MMA i symbol dominacji w swojej kategorii. Tytuł mistrza nie tylko gwarantuje sławę i uznanie, ale także znacznie większe wynagrodzenie i możliwości komercyjne. Historia UFC obfituje w niezwykłe kariery, epickie bitwy i zawodników, którzy na zawsze zmienili oblicze sportów walki.

Symbolika Pasa Mistrzowskiego i Legendarni Czempioni

Pasa mistrzowskiego w UFC broni się regularnie, co sprawia, że rywalizacja na szczycie jest niezwykle dynamiczna. Utrzymanie tytułu przez dłuższy czas wymaga nie tylko wybitnych umiejętności, ale także niezwykłej konsekwencji, determinacji i gotowości do mierzenia się z coraz to nowymi, głodnymi sukcesu pretendentami. W historii UFC mieliśmy do czynienia z erami dominacji takich zawodników jak:

* Georges St-Pierre („GSP”): Mistrz wagi półśredniej, często uznawany za największego zawodnika MMA w historii. Jego kombinacja atletyzmu, techniki zapaśniczej i stójkowej, połączona z niezwykłą inteligencją taktyczną, pozwoliła mu na rekordową liczbę obron tytułu i powrót na szczyt po przerwie.
* Anderson Silva („The Spider”): Niewiarygodny mistrz wagi średniej, którego precyzyjne i niszczycielskie uderzenia, połączone z niepowtarzalnym stylem i charyzmą, przyniosły mu miano jednego z najbardziej ekscytujących zawodników wszech czasów. Jego seria 16 zwycięstw z rzędu w UFC to rekord trudny do pobicia.
* Jon Jones („Bones”): Powszechnie uważany za największego zawodnika wagi półciężkiej w historii. Jego innowacyjny styl, niesamowite warunki fizyczne i zdolność do adaptacji sprawiły, że przez lata był niepokonany w swojej kategorii.

Śledzenie aktualnych mistrzów to klucz do zrozumienia dynamiki UFC. Każda kategoria ma swojego lidera – od specjalistów od szybkich wymian w stójce, przez dominujących grapplerów, po potężnych „puncherów”. Lista mistrzów zmienia się, ale ich dążenie do doskonałości pozostaje stałe.

Ikony, które Zmieniły Oblicze UFC

Niektórzy zawodnicy wykraczają poza ramy sportowe, stając się globalnymi ikonami, które przyciągnęły do MMA miliony nowych fanów.

* Conor McGregor („The Notorious”): Bez wątpienia najbardziej wpływowa i medialna postać w historii UFC. McGregor to mistrz autopromocji, który swoimi ciętymi ripostami i charyzmatyczną osobowością przyciągał rekordowe liczby widzów. Był pierwszym zawodnikiem UFC, który jednocześnie posiadał pasy mistrzowskie w dwóch różnych kategoriach wagowych (piórkowej i lekkiej). Jego walki generowały niewiarygodne przychody z PPV, a on sam stał się globalną marką, wykraczającą daleko poza świat MMA.
* Ronda Rousey („Rowdy”): Prawdziwa pionierka kobiecego MMA. Była pierwszą kobietą, która podpisała kontrakt z UFC i pierwszą mistrzynią wagi koguciej kobiet. Rousey, medalistka olimpijska w judo, zdominowała swoją kategorię serią zwycięstw przez nokauty i poddania w pierwszej rundzie, stając się globalną gwiazdą i inspiracją dla wielu kobiet w sporcie. To dzięki niej kobiece MMA zyskało status równoprawnego i ekscytującego elementu gal UFC.
* Chuck Liddell („The Iceman”): Legenda wczesnej ery UFC, prawdziwy „puncher”, którego agresywny styl i niszczycielska siła ciosu przyciągały tłumy. Jego rywalizacja z Tito Ortizem na zawsze wpisała się w kanon klasycznych walk UFC i znacząco przyczyniła się do wzrostu popularności sportu w USA.

Polski Akcent w Oktagonie UFC

Polscy zawodnicy odgrywają coraz ważniejszą rolę na międzynarodowej scenie UFC, zdobywając uznanie i serca fanów. Ich obecność jest świadectwem rosnącego poziomu MMA w Polsce i siły charakteru polskich sportowców.

* Jan Błachowicz („Cieszyński Książę”): To jedna z największych historii sukcesu polskiego sportu. Błachowicz, po trudnym początku w UFC, wspiął się na szczyt wagi półciężkiej, zdobywając pas mistrza w 2020 roku. Jego styl, bazujący na potężnych uderzeniach i solidnej technice parterowej, a także jego skromność i profesjonalizm, uczyniły go ulubieńcem fanów na całym świecie. Był pierwszym męskim mistrzem UFC z Polski, zapisując się na zawsze w historii sportu.
* Joanna Jędrzejczyk („JJ”): Absolutna ikona i pionierka kobiecego MMA w Polsce. Jędrzejczyk była pierwszą Polką i pierwszą europejską mistrzynią w historii UFC. Jej dominacja w wadze słomkowej, gdzie ustanowiła rekord pięciu udanych obron tytułu, oraz jej agresywny styl stójkowy i nienaganna technika, sprawiły, że stała się globalną supergwiazdą i wzorem dla wielu młodych adeptów sportów walki.
* Mateusz Gamrot („Gamer”): Wschodząca gwiazda wagi lekkiej, znany ze swoich wybitnych umiejętności zapaśniczych i niezwykłej kondycji. Gamrot konsekwentnie pnie się w rankingach, mierząc się z czołowymi zawodnikami, i ma realne szanse na walkę o pas w przyszłości.
* Marcin Tybura („Tybur”): Doświadczony zawodnik wagi ciężkiej, który konsekwentnie utrzymuje się w czołówce swojej kategorii. Jego nieustępliwość i solidne umiejętności zapaśniczo-parterowe pozwalają mu na rywalizację z najsilniejszymi na świecie.
* Karolina Kowalkiewicz: Kolejna polska pionierka kobiecego MMA, która dostarczała niezapomnianych emocji w wadze słomkowej.

Polscy zawodnicy w UFC nie tylko inspirują, ale także skutecznie promują Polskę na arenie międzynarodowej, pokazując siłę i determinację naszego narodu. Ich walki są zawsze gorąco wyczekiwane i gromadzą przed telewizorami rzesze fanów.

Czystość Sportu i Globalne Widowisko: Wyzwania i Przyszłość UFC

W miarę jak UFC rosło w siłę, rosła również odpowiedzialność za integralność sportu i zdrowie zawodników. Problem dopingu stał się jednym z największych wyzwań, zmuszając organizację do wprowadzenia rygorystycznych protokołów antydopingowych. Równocześnie, UFC nieustannie dąży do dostarczania coraz bardziej widowiskowych gal, które przyciągają uwagę fanów na całym świecie.

Walka z Dopingiem: Krok w Stronę Czystego Sportu

Wielu znanych zawodników było w przeszłości uwikłanych w afery dopingowe, co skutkowało zawieszeniami, utratą tytułów i znacznym nadszarpnięciem reputacji. Najgłośniejsze przypadki, takie jak te z Jonem Jonesem czy Andersonem Silvą, uświadomiły UFC, że konieczne są drastyczne kroki. W odpowiedzi na to, organizacja podjęła bezprecedensowe działania.

W latach 2015-2023 UFC współpracowało z USADA (United States Anti-Doping Agency), wprowadzając jeden z najbardziej rygorystycznych programów antydopingowych w sporcie zawodowym. Program ten obejmował:
* Niezapowiedziane testy: Zawodnicy mogli być testowani w dowolnym miejscu i czasie, zarówno w okresie przed, jak i poza walkami.
* Rozbudowana lista zakazanych substancji: Obejmująca sterydy anaboliczno-androgenne, hormony wzrostu, EPO, stymulanty oraz środki maskujące.
* Surowe kary: Od długotrwałych zawieszeń po anulowanie wyników walk i utratę tytułów.

Od stycznia 2024 roku, UFC zakończyło współpracę z USADA i rozpoczęło partnerstwo z Drug Free Sport International (DFSI), niezależną agencją kontroli antydopingowej, która przejęła rolę wykonawcy testów. Wewnętrzny dział UFC, odpowiedzialny za integralność i bezpieczeństwo zawodników, nadzoruje program. Cele pozostają te same: zapewnienie uczciwej rywalizacji, ochrona zdrowia sportowców i budowanie zaufania kibiców. Przejście na DFSI ma na celu dalszą optymalizację procesu i zwiększenie niezależności programu. Nowe przepisy są stale monitorowane i dostosowywane, aby skutecznie zwalczać metody dopingu.

Kalendarz Wydarzeń: Od Fight Nightów po Historyczne PPV

UFC utrzymuje fanów w ciągłym napięciu, dostarczając niemal co tydzień emocjonujących gal. Kalendarz wydarzeń jest zróżnicowany, aby zaspokoić różne gusta i budżety.

* UFC Fight Night (UFC on ESPN / ESPN+): To regularne gale, często odbywające się w UFC Apex w Las Vegas (specjalnie zaprojektowana arena, idealna do produkcji telewizyjnych), ale także w innych miastach na świecie. Oferują one wysokiej jakości walki, często z udziałem wschodzących gwiazd i zawodników z czołówki rankingów. Stanowią trzon cotygodniowej rozrywki MMA i są często dostępne w ramach abonamentów telewizyjnych lub streamingowych.
* UFC Numbered Events (PPV): To najważniejsze gale w kalendarzu, numerowane (np. UFC 313, UFC 314). Zawsze odbywają się w dużych arenach w globalnych stolicach sportu, takich jak Las Vegas, Nowy Jork czy Londyn. Na tych galach rozgrywane są walki o pasy mistrzowskie, a także co-main eventy z udziałem największych gwiazd sportu. Są to wydarzenia Pay-Per-View, co oznacza, że trzeba za nie zapłacić osobno, ale oferują najwyższy poziom rywalizacji i najbardziej ekscytujące widowiska.
* The Ultimate Fighter (TUF): Chociaż format nieco ewoluował, TUF nadal odgrywa rolę w odkrywaniu nowych talentów i budowaniu narracji wokół nich.
* Dana White’s Contender Series (DWCS): Odbywające się w UFC Apex, DWCS to platforma dla młodych, obiecujących zawodników, którzy walczą o kontrakty z UFC. Jest to doskonała okazja do zobaczenia przyszłych gwiazd w akcji i śledzenia ich drogi na szczyt.

Globalny zasięg UFC oznacza, że gale odbywają się w różnych strefach czasowych, co wymaga od fanów elastyczności, ale także daje możliwość oglądania walk z różnych zakątków świata.

Jak Śledzić UFC w Polsce? Praktyczny Przewodnik dla Fanów

Dla polskich fanów MMA, śledzenie wydarzeń UFC jest dziś łatwiejsze niż kiedykolwiek, dzięki zróżnicowanym opcjom transmisji i dostępu do treści.

Transmisje Telewizyjne: Polsat Sport

Kluczowym partnerem UFC w Polsce jest Telewizja Polsat. To właśnie na kanałach z rodziny Polsat Sport (Polsat Sport, Polsat Sport Extra, Polsat Sport Fight) można regularnie oglądać gale UFC. Polsat transmituje zarówno najważniejsze wydarzenia PPV (często z komentarzem polskich ekspertów), jak i gale UFC Fight Night. Dostępność Polsat Sport w większości kablówek i platform satelitarnych gwarantuje szeroki zasięg i możliwość oglądania na dużym ekranie.

Dodatkowo, użytkownicy Polsatu mogą korzystać z platformy streamingowej Polsat Box Go, która często oferuje transmisje na żywo z gal UFC, a także dostęp do materiałów na żądanie.

UFC Fight Pass: Brama do Całego Świata MMA

Dla prawdziwych entuzjastów MMA, UFC Fight Pass to absolutny „must-have”. Ta globalna platforma streamingowa jest kompleksowym rozwiązaniem, oferującym:
* Wszystkie gale UFC Fight Night na żywo (często z angielskim komentarzem lub oryginalnym dźwiękiem oktagonu).
* Dostęp do gal PPV (po pewnym czasie od emisji na żywo, lub w niektórych regionach live z abonamentem PPV).
* Ogromne archiwum walk: Tysiące pojedynków z historii UFC oraz innych organizacji (PRIDE, Strikeforce, WEC, Staredown, Invicta FC i wiele innych). Chcesz obejrzeć pierwszą walkę Conora McGregora w UFC? A może legendarne starcia Fedor Emelianenko z PRIDE? Wszystko to jest na Fight Pass.
* Ekskluzywne treści: Dokumenty, seriale, wywiady, kulisy treningów i media dni.
* Dana White’s Contender Series (DWCS): Wszystkie odcinki są dostępne na Fight Pass.

UFC Fight Pass jest dostępny w formie miesięcznego lub rocznego abonamentu, co czyni go nieocenionym źródłem dla każdego, kto chce zgłębić historię i przyszłość mieszanych sztuk walki.

Praktyczne Wskazówki dla Fanów:

* Śledź media społecznościowe UFC: Oficjalne profile UFC na platform

Related Posts